Thủy điện Đồng Nai 6;6A:Lý lẽ khoa học dễ bị bác bỏ

Cố làm vì thu hồi vốn nhanh? can dự đến 2 dự án thủy điện Đồng Nai 6 và 6A do Công ty CP Tập đoàn Đức Long Gia Lai làm chủ đầu tư đang gây nhiều bàn cãi, Bộ Tài nguyên và Môi trường vừa tiếp có cuộc khảo sát để làm rõ. Đoàn cán bộ của Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng một số nhà khoa học và cán bộ môi trường tỉnh Đồng Nai đã đi thực địa tại 4 xã xung quanh dự án, gồm: Đồng Nai Thượng, Phước Cát 2 (huyện Cát Tiên, tỉnh Lâm Đồng); Đồng Nai (huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước) và Hưng Bình (huyện Đắk R’lấp, tỉnh Đắk Nông). Các nhà khoa học khảo sát tại Vườn quốc gia Cát Tiên, nơi dự kiến sẽ xây dựng 2 nhà máy thủy điện Đồng Nai 6 và 6A Sở dĩ dự án này có nhiều quan điểm trái chiều nhưng chưa đi đến hồi kết là vì có khúc mắc ở đây. Theo GS. TS Vũ Trọng Hồng, Chủ tich Hội Thủy lợi Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Thủy lợi, khi ra quyết định loại bỏ hàng trăm dự án, Bộ công thương nghiệp đã phải tổng kết và cân nhắc nên bỏ cái nào, giữ cái nào. "Theo một số chuyên gia thủy điện giàu kinh nghiệm, thì lý do chính vẫn muốn giữ 2 dự án trên chỉ vì những cấp có thẩm quyền ra quyết định nghĩ rằng thời gian hoàn vốn nhanh so với các dự án thủy điện ở những lưu vực khác", GS Hồng nói. Tuy nhiên, GS Hồng cũng lưu ý: "Người ta quên một điều là tại sao dự án thủy điện trên sông Đồng Nai trước đây thu hồi vốn nhanh? Lý do: thời gian đó chưa có đánh giá tác động môi trường, còn nếu phải trả thêm phí để bình phục môi trường thì chắc chắn sẽ cân nhắc có nên giữ lại dự án đó không? Đấy là chưa kể những thiệt hại không thể tính được về mặt bảo tàng di sản’, ông Hồng nói. PGS.TS. Phan Kỳ Nam cũng cho rằng, làm thủy điện thu hồi vốn nhanh nhưng phải bộc lộ mỏng đánh giá tác động cho kỹ để thấy được gì, mất gì. Ở Việt Nam đã có nhiều dự án thông qua nhưng đôi lúc làm chiếu lệ, sau này rất thiệt hại. "Tức là quy trình làm thì đúng nhưng làm qua quýt, không đạt rốt cục thành ác hại, thủy điện tiếng là. Phải xuất hành từ ích lợi chung chứ không nên vì ích của một nhóm người vì đây là tài nguyên của đất nước. Vì một nhóm người có tiền bỏ ra làm mà không quan hoài đến người khác là không đượ", PGS Nam nói. Nhà đầu tư phải lo điều tiết nguồn nước? Theo TS Đào Trọng Tứ, Mạng lưới sông ngòi Việt Nam, 2 dự án thủy điện Đồng Nai 6 và 6A sẽ khiến hệ thống sông bị nhiều ảnh hưởng của tài nguyên nước. Còn ảnh hưởng tới môi trường, môi sinh như thế nào thì đã quá rõ qua nhiều ý kiến phản biện cũng như ý kiến của tỉnh Đồng Nai từng nêu. Về sông Đồng Nai, nơi GS Vũ Trọng Hồng đã từng gắn bó nhiều năm nên ông tỏ ra lo ngại: Đó là nguồn sống không chỉ cho Đồng Nai mà còn cả cho TP. Hồ chí Minh. Đó là nguồn nước ngọt phong phú duy nhất cho cả một vùng rộng lớn. "Hơn thế nữa khi nước biển dâng cao thì lấy đâu để có nước đẩy mặn, bởi chủ đầu tư không phải quốc gia. Luật pháp nào ràng buộc họ phải xả nước cho hạ du khi quốc gia đã phê duyệt cho họ quyền điều hành nhà máy. (Bài học thủy điện và nguồn nước cho nông nghiệp ở Quảng Nam, Đà Nẵng vừa qua", GS Hồng lo ngại. Khi hệ thống Đồng Nai vốn đã dày thủy điện nay lại có thêm hồ chứa của Đồng Nai 6 và 6A (nếu được khai triển) sẽ bất lợi cho cộng đồng hạ du về nhiều mặt. "Chính phủ phải thấy rõ điều này và cần hỗ trợ đền bù những thiệt hại đó, bởi những tác hại sẽ kéo dài nhiều năm, mà chủ đầu tư lúc đó đã hết bổn phận bảo hành", ông Hồng phân tách. San sẻ về những thông tin liên tưởng đến 2 dự án này, GS Hồng cũng không giấu: "Theo tôi biết vườn quốc gia Cát Tiên đang được Ủy ban di sản thế giới xem xét để xác nhận và phía Việt Nam cũng chưa muốn đưa vào ngay. Điều này có nghĩa những lý lẽ trên của các nhà khoa học dễ bị bác. Theo tôi nghĩ UBND tỉnh, nên mời tham mưu của các chuyên gia có kinh nghiệm, đánh giá kỹ xem tác động của dự án có những bất lợi gì cho sự phát triển kinh tế - xã hội (bao gồm cả hệ lụy môi trường) để mời chủ đầu tư và các nhà khoa học tranh biện, có sự chứng kiến của chính phủ. Để từ đó chính phủ sẽ điều chỉnh dự án nếu thấy hợp lý. Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Nguyễn Minh Quang: Thông qua kết quả làm việc của Hội đồng giám định và khảo sát thực tế tại hiện trường, Bộ Tài nguyên và Môi trường nhận thấy, mặt hăng hái của dự án là: sẽ sản xuất ra 929,16 triệu kWh và nộp thuế hàng năm cho ngân sách khoảng 300 tỷ đồng; phát triển hạ tầng giao thông và các điều kiện kinh tế - từng lớp, đời sống cộng đồng dân cư khu vực thực hành dự án; điều hòa dòng chảy của đoạn sông Đồng Nai sau khi qua công trình Thủy điện Đồng Nai 5. Tuy nhiên, một số vấn đề môi trường có hệ trọng của dự án vẫn chưa được đánh giá đầy đủ, thỏa đáng trong Báo cáo đánh giá tác động môi trường. Thứ nhất, hai dự án sẽ làm mất vĩnh viễn 372,23 ha đất rừng, trong đó có 128,37 ha đất ở khu Cát Lộc thuộc Vườn quốc gia Cát Tiên. Dù rằng trong thưa đánh giá tác động môi trường đã cam kết trồng rừng bồi hoàn diện tích rừng bị tổn thất song lại chưa nêu được vị trí cụ thể và trồng loại cây gì. Thứ hai, trên đoạn sông dự định xây dựng các công trình thủy điện Đồng Nai 6 và 6A có cá chình hoa là loài quý hiếm có nguy cơ bị hủy diệt nhưng trong mỏng đánh giá tác động môi trường chưa đề ra được biện pháp bảo vệ, bảo tàng. Thứ ba, hệ sinh thái thủy sinh dọc đoạn sông Đồng Nai từ đập đến hồ Trị An sẽ bị tác động mạnh bởi việc xây dựng các công trình Thủy điện Đồng Nai 6 và 6A, tuy nhiên nếu không thực hiện các dự án này thì cũng sẽ chịu tác động bởi công trình thủy điện Đồng Nai 5. Thứ tư, các dự án Thủy điện Đồng Nai 6 và 6A nằm trong Di tích quốc gia đặc biệt Vườn nhà nước Cát Tiên nên sẽ có những tác động bất lợi đến khu vực này, mức độ tác động sẽ phụ thuộc rất nhiều vào các biện pháp quản lý thi công xây dựng của các dự án. Thứ năm, việc thực hiện các dự án Thủy điện Đồng Nai 6 và 6A sẽ tác động đến sinh kế của người dân sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và đánh bắt cá vùng hạ du, đặc biệt là các dân tộc ít người như: Châu-ro, Mạ, Xtiêng, Mnông… Bích Ngọc