Điện thoại Tàu: “Đứt tay” vì NHNN thẳng cánh!

Từ 8-12/7, giao dịch trên thị trường liên nhà băng bằng tiền đồng giảm 23,6%, song doanh số giao thiệp đô la Mỹ lại tăng tới 52%.

Sóng tỷ giá bắt đầu được hình thành từ cuối tháng 6, khi ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố giảm trần lãi suất huy động đối với cả tiền đồng (dưới 6 tháng) và đô la Mỹ. Thể hiện rõ nhất là giao tiếp trên thị trường liên nhà băng.

Chơi dao đứt tay

Trong tuần cuối tháng 6, giao dịch đô la Mỹ trên thị trường liên nhà băng đã tăng vọt gấp 2,5 lần so với chỉ 1 tuần trước đó. Tuần đầu tháng 7 có giảm, nhưng sau đó biến động mạnh trở lại. Đến tuần từ ngày 8-12/7, giao dịch trên thị trường liên ngân hàng bằng tiền đồng giảm 23,6%, song doanh số giao tiếp đô la Mỹ lại tăng tới 52%. Các giao thiệp đô la Mỹ chủ yếu tập trung ở kỳ hạn qua đêm (khoảng 78% tổng doanh số giao dịch) với doanh số quy đổi ra tiền đồng đạt ngót 78.605 tỷ đồng.

Lợi dụng thị trường có chút xao động trước việc điều chỉnh lãi suất của NHNN (đã được dự báo trước do CPI liên tiếp giảm), một số tổ chức tín dụng (TCTD) đã tăng mua đô la Mỹ vào và hạn chế bán ra nhằm tạo sóng trên thị trường hòng kiếm lợi. Nếu có bán ra họ cũng tìm cách thu phí để lách luật về biên độ giao tiếp tỷ giá, hình thành nên cái gọi là hai giá đô la Mỹ. Tỷ giá bình quân liên ngân hàng do NHNN công bố là 21.036 VND/USD, như vậy theo quy định trần sẽ là 21.246 VND/USD. Nhưng ngoài thị trường tự do, tỷ giá không ngừng nhích lên, vượt các mốc 21.700 VND/USD, rồi 21.800 VND/USD; thậm chí đến ngày 6/7 có lúc lên tới 22.000 VND/USD.

Lãnh đạo nhiều nhà băng thương nghiệp (NHTM) dấn, họ lao vào đô la Mỹ một phần vì đang quá dư thừa vốn tiền đồng, trong khi tỷ giá lại có cớ được hâm nóng bởi việc điều chỉnh lãi suất của NHNN và đặc biệt là do nhu cầu mua đô la Mỹ để nhập khẩu vàng (nhập lậu) của thị trường tự do. Hơn nữa, các NHTM biết rất rõ việc tất toán tài khoản huy động vàng dù đã qua ngày 30/6 vẫn chưa xong (bằng cớ là các phiên đấu thầu bán vàng miếng của NHNN vẫn tiếp diễn và rất đắt hàng dù giá bán cao). Những TCTD chưa tất toán xong tiếp chuyện mua vàng, không chỉ từ NHNN mặc cả gom vàng trên thị trường. Mà vàng và đô la Mỹ vốn là “đôi bạn cùng tiến”, nên khi giá vàng tăng thì đô la Mỹ cũng lên theo. Để trấn an thị trường, sớm khuya 10/7, Phó Thống đốc NHNN Lê Minh Hưng lên tiếng trên các dụng cụ thông báo đại chúng, khẳng định: NHNN không nối điều chỉnh tỷ giá và sẽ vận dụng các biện pháp cương quyết để ổn định giá trị tiền đồng.

Tiếp đến, ngày 11/7, NHNN đã triệu tập 14 NHTM lớn nhất hệ thống. Những lần trước, thông báo từ cuộc họp kín của NHNN thường ít nhiều được đưa lên mặt báo, nhưng lần này những đại diện NHTM tham dự cuộc họp rất e ngại trong việc thông tin cho báo giới. Tại sao như vậy? Vì họ đã bị NHNN “nắn gân”. Một lãnh đạo NHNN cho biết, NHNN đã tức thời bán ra một lượng ngoại tệ cố định để can thiệp thị trường. Nhưng giá bán ra là giá trần, “anh nào thiếu cứ việc đến mua”, ông này cho biết. Nhưng một số NHTM đã rút đơn xin mua, vì rõ ràng không thể kiếm được gì từ việc này. Trái lại, một số NHTM còn bị “đứt tay” do tỷ giá giảm trở lại. Thậm chí họ còn bị NHNN cho một “bài học” bởi đã vì lợi ích cục bộ mà khiến thị trường ngoại hối có một phiên dậy sóng, ảnh hưởng đến điều hành chính sách tiền tệ của NHNN.

Lợi nhuận, sao dễ bỏ qua

Phó Thống đốc NHNN Lê Minh Hưng khẳng định, với quy mô dự trữ ngoại hối quốc gia đang ở mức cao như hiện, NHNN sẵn sàng can thiệp mạnh để tương trợ thanh khoản cho thị trường. NHNN sẽ tăng cường thanh tra, thẩm tra việc chấp hành các quy định của NHNN về giao du ngoại tệ của các TCTD. Ngày 18/7/2013, NHNN đấu ban hành các văn bản số 5174 và 5175/NHNN-QLNH đề nghị các NHNN chi nhánh tỉnh, tỉnh thành và các TCTD được phép hoạt động ngoại hối tăng cường công tác quản lý ngoại hối và quản lý hoạt động kinh doanh vàng. NHNN đề nghị các chi nhánh NHNN phối hợp với các cơ quan chức năng “phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm…”. Đây chẳng khác nào tuyên bố, NHNN sẽ đấu thẳng cánh đối với TCTD nào có những hoạt động gây bất lợi cho thị trường.

Trong bối cảnh tín dụng chưa có dấu hiệu nóng trở lại, mà thời điểm hết năm tài chính lại đang đến gần, các NHTM vẫn phải tầm lợi nhuận ở những hoạt động khác, cho dù rủi ro và lợi nhuận thường tỷ lệ thuận với nhau. Có những “cửa” mà các NHTM đang nhắm đến: thứ nhất, chênh lệch giá vàng trong nước so với thế giới nối ở mức cao (4 – 5 triệu đồng/lượng – PV). Mức chênh lệch này vẫn rất hấp dẫn đối với dân buôn lậu vàng, nghĩa là cầu ngoại tệ trên thị trường tự do vẫn còn cao trong một thời kì nữa. Thứ hai, tín dụng bằng ngoại tệ 6 tháng đầu năm tuy giảm gần 9,4% so với cuối năm 2012, nhưng nhu cầu ngoại tệ để nhập cảng có dấu hiệu tăng trở lại, khi Việt Nam đã chuyển từ xuất siêu sang nhập siêu.

Theo dự báo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nhập siêu trong 6 tháng cuối năm có thể ở mức 7,4 tỷ USD, tính chung cả năm có thể lên đến 9 tỷ USD. Do vậy một số chuyên gia nhận định, vẫn còn nguy cơ gây biến động tỷ giá. Mặt khác, việc đồng đô la Mỹ đang dần lấy lại vị thế trên thị trường tài chính thế giới đã tác động đến tâm lý muốn găm giữ đô la của người dân.

Một cầu ngoại tệ khác là nhu cầu vốn đầu tư để chuyển ra nước ngoài. Theo thống kê của Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, số dự án được cơ quan này cấp phép đầu tư ra nước ngoài của các doanh nghiệp Việt Nam hiện lên đến 700 dự án, với tổng vốn đăng ký gần 14 tỉ USD. Những thị trường Việt Nam đầu tư nhiều nhất là Lào, Campuchia, Myanmar, các nước khu vực châu Phi – những thị trường đồng đô la Mỹ đang cai trị. Các doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài đã nhiều lần “phàn nàn” về việc mang ngoại tệ ra nước ngoài rất khó. Ví dụ, quy định yêu cầu chỉ khi dự án được duyệt y thì doanh nghiệp mới được chuyển vốn ra. Nhưng “chúng tôi cần chuyển tiền ngay từ khâu dự đấu thầu. Có tiền mới mong triển khai được các bước chuẩn bị dự án. Không có tiền khác nào bị trói tay trước đối thủ cạnh tranh”, chủ một doanh nghiệp tham dự đầu tư tại Lào cho biết.

Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh ngoại hối sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2014. Pháp lệnh này quy định rõ hơn về đầu tư nước ngoài vào Việt Nam và đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài. Nhưng trước khi bị đưa vào phạm vi, thị trường thế nào cũng có sóng – dịp cho những ai “chịu chơi”.

Thái Thanh