Ít lâu sau, tôi nhận được thư của thầy
Tôi không còn nhớ nguyên văn vì thời kì qua đã quá lâu, nhưng những ý chính thì tôi chẳng thể nào quên: “Thưa thầy! Ngày xưa thầy tâm can với các em là sức khỏe của thầy không kham nổi cuộc sống gian khó, vất vả ở chiến khu, mặc dù thầy chọn chân lý là chủ nghĩa tầng lớp qua luận điểm khoa học thuyết phục của chủ nghĩa Marx – Engels - Lênin.
1. Tôi đến thăm anh ở ngôi nhà nhỏ gần chợ thăng bình (quận 1). Những năm đầu chống Mỹ, tôi được phân công đảm trách chi bộ giáo dục ở đô thị Mỹ Tho.
Thầy nói chậm rãi, chân thành… như chuyện trò với những người bạn tri kỷ, dù chúng tôi là những học trò nhỏ của thầy: - Thầy giác ngộ lý tưởng xã hội chủ nghĩa là qua các chiến sĩ đồng thời là những nhà hiền triết của phong trào cách mạng.
Lúc đó địch chắc sẽ không để yên cho người đã dạy cho lớp thanh thiếu niên Việt Nam tư tưởng chống lại chúng. Và chúng tôi đã đồng hành cùng dân tộc suốt nhiều thập kỷ qua, với ánh sáng của sự chọn lựa đúng đắn ấy! HỒNG ĐIỂU. Chúng sẽ trở nên lực lượng xung kích chống lại chế độ lệ thuộc Mỹ hiện thời. Ở Sài Gòn tôi có người bạn thân, cũng là xuân đường, đã cùng tôi dự học trò Cứu quốc những năm đầu Nam bộ kháng chiến.
Tôi nói: Nếu anh dạy học sinh chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, lớp trẻ sẽ làm như anh dạy.
Sau vài câu chuyện hàn ôn qua nhiều năm xa rời, tôi ngỏ ý mời anh tiếp tham dự cách mệnh với tư cách là người trí thức yêu nước, phản đối chính sách “tố cộng, diệt cộng” của chính quyền Sài Gòn.
Anh sôi nổi hưởng ứng. Thầy chẳng thể xông pha được như các em; lại càng khó thích nghi với cuộc sống kham khổ ở bưng biền. Tới chừng đó, dẫu muốn anh cũng chẳng thể đứng ngoài chính trị được! Vì bởi văn hóa nào mà không mang nội hàm chính trị? Mấy năm sau, khi chiến trường dân tộc phóng thích Miền Nam Việt Nam ra đời, tôi được tin anh đã ra vùng phóng thích và đang lãnh đạo ngành giáo dục cách mạng ở một địa phương… Những nhà giáo chúng tôi đã từng có lúc ở ngã ba đường như thế, phải đứng trước những lựa chọn có quan hệ đến cả cuộc đời mình và hầu hết chúng tôi đã có tuyển lựa đúng, đã đi đến cùng, sát với sự chọn lọc của mình.
Không muốn dấn thân vào chính trị. Anh lặng lẽ nghe tôi, mắt đăm đăm, xa xôi trong suy tư… Tôi hiểu rằng trong anh đang có cuộc chống chọi gay gắt giữa một bên là lý tưởng, hoài bão một thời chúng tôi đã cùng nhau sôi nổi tham gia cách mạng Tháng Tám 1945 và một bên là tình cảnh hiện tại - nói như nhà văn Nam Cao, “sống mòn” dưới đe dọa chết người của bộ máy đàn áp khủng khiếp dưới chế độ Sài Gòn.
Nhưng hơn 10 năm đã qua các em lại gặp thầy ngay ở chiến khu, giữa rừng bom đạn dày đặc của quân địch…! Mười năm phải chăng thời gian đủ cho một tuyển lựa chuẩn xác và dũng mãnh? Chắc không phải nhân tố thời kì đã quyết định cho một tuyển lựa, như thầy đã dạy chúng em - khí phách và bản lĩnh Việt Nam đã giúp chúng ta làm được…”.
Chân lý mang tính khoa học đó đã là lẽ sống ý thức của thầy. Anh nhìn tôi rất lâu, rồi chậm rãi nói: hiện tôi chỉ muốn làm một nhà “văn hóa” thôi. 2. Năm 1957 tôi bị địch truy bắt, phải tạm lánh lên Sài Gòn, vừa dạy học vừa hoạt động cách mạng. Trường Trung học tư thục Nguyễn Công Trứ. Thư rất ngắn: “Thân gởi em X! Thư em nhắc tôi một kỷ niệm cũ, mà sao lời thư của em dễ thương quá! Chúc em mạnh”… Cho đến nay, thầy tôi, bạn tôi đều đã đi xa, nhưng cái đáng quý của họ chính là sự tuyển lựa, dù có lúc khó khăn, nhưng luôn là sự tuyển lựa đúng.
Nên chi các em cứ xem thầy như một thiện cảm viên là được rồi. Thầy không xứng với tiêu chuẩn người đảng viên cộng sản đâu! …Bẵng đi hơn 10 năm kể từ ngày tôi thoát ly gia đình vào hẳn vùng giải phóng công tác; bỗng một hôm ngồi nghe Đài phát thanh giải phóng, tôi được tin thầy, Giáo sư Nguyễn Văn Kiết, là Phó chủ tịch Liên minh các Lực lượng Dân tộc, Dân chủ và Hòa bình Việt Nam, Phó chủ toạ Chính phủ cách mạng tạm Cộng hòa Miền Nam Việt Nam, đảm đương Bộ Giáo dục và Thanh niên.
Thầy tốt nghiệp khoa Văn và khoa Triết ở Đại học Sorbonne, Pháp, từ những năm đầu thế kỷ XX; rồi về dạy học ở Cần Thơ, Mỹ Tho.
Thật bất thần! Cơ quan tôi đóng xa nơi thầy đang ở, cũng trong vùng phóng thích, tôi mừng quá, thức suốt đêm viết cho thầy một lá thư. Nhưng nội hàm “văn hóa” của cái nghề dạy học của chúng ta hiện là gì? Phải chăng chúng ta cần một mực đưa vào bài giảng chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, khơi dậy nét đẹp văn hóa Việt Nam trong tâm hồn trẻ nít, con em của chúng ta trên ghế nhà trường vùng địch chiếm, để đánh bạt những nọc độc của thứ “văn hóa” không đáng gọi là văn hóa? - Đúng vậy! Làm văn hóa thì phải như vậy.
Tôi hơi bất thần về câu giải đáp của anh, tuy thật lòng nhưng sao mà chua xót quá! Tôi nói: Anh chọn con đường “văn hóa” trong lúc văn hóa đang suy đồi vì sự xâm lược của văn hóa Mỹ, tôi nghĩ đó là một lựa chọn có ý nghĩa của người trí thức.
Vì lẽ đó Trường Nguyễn Công Trứ bị địch đưa vào sổ đen: “Một ngôi trường Việt Cộng” ở giữa thành thị. Tôi đến thăm thầy và yêu cầu thầy tham dự hoạt động cách mạng, vì trong giảng dạy, thầy thường dẫn tư tưởng của Marx, Engels, Lênin… Thầy tiếp chúng tôi trong ngôi nhà riêng dành cho những nhà giáo lão thành.
Tôi có người thầy học từ những ngày còn là Học sinh - giáo sư Nguyễn Văn Kiết. Anh đang soạn giáo án cho tiết dạy ngày hôm sau.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét