Gặp khó trong huy động nguồn lực

Nâng cao chất lượng đời sống văn hóa cơ sở Kết quả trong việc sử dụng nguồn vốn từ CTMT đầu tư cho lĩnh vực văn hóa trong 3 năm gần đây khá ấn tượng. Trong 6 nhóm dự án nhận được tương trợ phê duyệt CTMT, các dự án chống xuống cấp, tu tạo và tu bổ di tích được "ưu ái" hơn cả. Cũng dễ hiểu bởi di tích là "những trang sử sống" ghi lại dấu vết về sự biến động của lịch sử, thế hệ sau nhìn vào có thể biết được truyền thống văn hóa, lịch sử, những gì tổ sư đã làm được để có ngày bữa nay. Khu phố cổ Hội An (Quảng Nam) sau khi tu tạo đã trở nên sản phẩm du lịch đặc thù. Ảnh: Yến Ngọc Dự kiến, chỉ tính trong tuổi 2011-2015, CTMT tương trợ tu tạo tổng thể cho khoảng 300 di tích, tương trợ chống xuống cấp cho khoảng 1.200 di tích. Dù rằng công tác giải ngân gặp không ít khó khăn do tác động của suy thoái kinh tế toàn cầu, nhưng đến thời điểm này, cả nước đã có hơn 700 di tích được tương trợ tu chỉnh tổng thể hoặc chống xuống cấp với tổng kinh phí lên tới 1.189 tỷ đồng. Sau khi sửa sang, nhiều di tích trở nên sản phẩm du lịch đặc thù như đình Chu Quyến (Hà Nội), Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc (Hải Dương), cầu treo Bến Tắt (Quảng Trị), Khu phố cổ Hội An (Quảng Nam), khám Phú Quốc (Kiên Giang)… duyệt việc dùng nguồn vốn CTMT để trùng tu di tích, nhận thức của cơ quan quản lý, của người dân đối với sự nghiệp bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc đã được nâng lên. Cùng với việc bảo tồn di tích, CTMT còn giúp thực hiện nhiệm vụ bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, cải thiện đời sống văn hóa tại địa bàn khó khăn, vùng dân tộc thiểu số. Sóc Bom Bo (tỉnh Bình Phước), bản Ka Lu (Quảng Trị), làng truyền thống dân tộc Mạ tại xã Đắk Plao, huyện Đắk Glong (Đắk Nông), làng truyền thống dân tộc Bố Y (xã Quyết Tiến, huyện Quản Bạ - Hà Giang)… đã và đang được tương trợ để bảo tồn không gian làng mạc, giữ giàng giá trị văn hóa phi vật thể đặc trưng của đồng bào các dân tộc thiểu số. Với nguồn kinh phí hỗ trợ 12,5 tỷ đồng, 3 năm qua, 25 đoàn nghệ thuật truyền thống đã được nâng cấp trang thiết bị, duy trì sinh hoạt, trình diễn thẳng thớm. Ngoài ra, CTMT còn dành nguồn kinh phí không nhỏ để tương trợ mua sách cho 400 thư viện huyện miền núi, cung cấp ấn phẩm cho đồng bào dân tộc thiểu số ở 2.763 xã thuộc khu vực III, 184 trường dân tộc nội trú; xây dựng thêm 1.155 nhà văn hóa thôn, xã... Những con số ấn tượng nói trên phần nào khẳng định nguồn vốn từ CTMT nhà nước đầu tư cho văn hóa đã góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng đời sống văn hóa cơ sở, giữ giàng bản sắc văn hóa dân tộc. Nguồn lực đầu tư còn thấp thực tiễn đã chứng minh, CTMT nhà nước về văn hóa mang lại hiệu quả phát triển kinh tế, tầng lớp có tính bền vững. Tuy vậy, việc huy động nguồn lực cho CTMT đang gặp khó khăn và chưa đủ đáp ứng yêu cầu đặt ra từ thực tại cuộc sống. Theo quy định, kinh phí từ ngân sách TƯ dành cho CTMT quốc gia về văn hóa chỉ mang tính hỗ trợ, nhằm thực hành những nhiệm vụ, công việc mấu chốt hoặc mang tính cấp bách của ngành. Khi thực hiện, các địa phương có trách nhiệm bố trí ngân sách địa phương và có biện pháp đẩy mạnh tầng lớp hóa nhằm cuộn các nguồn lực khác. Tuy nhiên, việc huy động nguồn vốn từ các địa phương và nguồn tầng lớp hóa cho phát triển văn hóa hiện còn rất hạn chế, nhất là nguồn vốn dành cho chương trình xây dựng hệ thống thể chế văn hóa, thể thao. Theo thống kê, nguồn vốn địa phương dành cho CTMT trong 3 năm chỉ đạt hơn 651 tỷ đồng (bằng 36% tổng vốn đầu tư), nguồn vốn huy động khác đạt gần 66 tỷ đồng (bằng 3,64%). Đây là căn nguyên chính khiến CTMT nhà nước về văn hóa có nguồn đầu tư thấp nhất trong số 16 CTMT nhà nước hiện nay. Nguồn lực không đảm bảo đã ảnh hưởng lớn tới chất lượng thực hành nhiệm vụ của ngành văn hóa. Trong thực tế, nhiều di tích quan yếu, thậm chí là cả di tích cấp quốc gia, dù đứng trước yêu cầu cần được trùng tu, sửa chữa khẩn nhưng chẳng thể thực hành bởi "đói vốn". Thiếu chăm chút, nhiều di tích đã phải viện đến nguồn kinh phí huy động trong quá trình tôn tạo, tu chỉnh mà đi liền theo đó thường là cách thức tu sửa, sửa chữa di tích tùy tiện. Không chỉ có mảng việc bảo tồn di tích chịu ảnh hưởng từ việc thiếu kinh phí, đời sống văn hóa cơ sở và nghệ thuật truyền thống cũng gặp khó khăn hơn khi không nhận được sự viện trợ đầy đủ duyệt y CTMT. Hiện giờ, hầu hết các đơn vị nghệ thuật truyền thống hoạt động bằng phương thức lưu diễn, chưa có rạp biểu diễn riêng và điều đó khiến chất lượng bị ảnh hưởng. Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở Phạm Văn Thủy cho rằng cần tăng mức đầu tư kinh phí cho CTMT nhà nước về văn hóa.